Publicspace Kostas Kourounis

Ο κόσμος αντιμετωπίζει μια πρωτοφανή αστική ανάπτυξη. Το 50% της ανθρωπότητας, 3.5 δισεκατομμύρια άνθρωποι, σήμερα ζουν σε πόλεις. Και ο αριθμός αυτός θα συνεχίσει να αυξάνεται.

Στην Ελλάδα το ποσοστό είναι πολύ μεγαλύτερο. Το 2015 ξεπέρασε το 78% με ρυθμό αύξησης 0,5% κάθε χρόνο ενώ για το 2050 περιμένουμε  το 85% των Ελλήνων να ζει σε αστικές περιοχές (βλέπε λ.χ. ΟΗΕ – Τμήμα πληθυσμιακών ερευνών). H ποιότητα της ζωής στις πόλεις ήδη επηρεάζει 8 στους 10 Έλληνες και σε λίγες δεκαετίες θα επηρεάζει σχεδόν 9 στους 10.

Το παράδοξο είναι ότι, ενώ με την βοήθεια της τεχνολογίας οι πόλεις εκσυγχρονίζονται και η ζωή των κατοίκων βελτιώνεται, ο σχεδιασμός και οι πολιτικές της τοπικής αυτοδιοίκησης όπως οι χρήσεις γης, οι κανονισμοί χρήσης κοινόχρηστων και κοινωφελών χώρων, δεν κατάφεραν να παρακολουθήσουν αυτή την εξέλιξη.

Παρωχημένα πρότυπα, απαρχαιωμένοι κανονισμοί ηλικίας πολλών δεκαετιών, άσκοπα χρονοβόρες διαδικασίες

  • δυσκολεύουν επενδυτικά σχέδια,
  • απωθούν την καινοτομία και την πρόοδο,
  • καθυστερούν την ανθρώπινη ευημερία.

Big data?

Αν και ζούμε στην εποχή των big data (δείτε λ.χ. εδώ, εδώ και εδώ), η ποιότητα των δεδομένων που διαθέτουμε για τις πόλεις αλλά και οι κανονισμοί που στηρίζονται σ’ αυτά, είναι φτωχικοί και ξεπερασμένοι. Και όμως επιμένουμε να τα χρησιμοποιούμε να ασκούμε πολιτικές καθοριστικές για την καθημερινότητα.

Ο Jan Gehl πριν χρόνια έγραφε, «Ξέρουμε περισσότερα για το φυσικό περιβάλλον που ευνοεί την επιβίωση των panda της κεντρικής Κίνας, αλλά ξέρουμε λιγότερα για το αστικό περιβάλλον ευνοεί την επιβίωση του homo sapiens».

Είναι τρομακτικό. To 90% των δεδομένων που βρίσκονται στην διάθεση της ανθρωπότητας, δημιουργήθηκαν τα τελευταία δύο (2) χρόνια.

Σε ένα παλιότερο άρθρο μου έγραφα ότι «από τα big data μπορεί να μην μπορούμε αντλήσουμε πληροφορίες άμεσης χρήσης – μπορούμε, αλλά προσωρινά ας δεχτούμε το αντίθετο. Όμως η χρήση τους προσφέρει το proof of concept για την δοκιμαστική εφαρμογή πολιτικών “στο εργαστήριο” πριν την θεσμοθέτηση. Μπορούμε λ.χ. να δοκιμάσουμε σε ένα υποσύνολο των data τις επιπτώσεις από την απαγόρευση ή την πριμοδότηση μεγάλων ξενοδοχειακών μονάδων σε μια περιοχή».

Τα smartphones για τη βελτίωση των δημόσιων χώρων

Ο εκδημοκρατισμός του διαδικτύου μαζί με την κάθετη πτώση κόστους και μεγέθους των smartphones, οδήγησε σε μια επανάσταση συλλογής δεδομένων. Πλέον έχουμε στη διάθεσή μας εξαιρετικές ευκαιρίες για αλλαγή του τρόπου που σχεδιάζουμε δρόμους, δημόσιους χώρους, γειτονιές και πόλεις.

Αυτό το δίκτυο δεδομένων, δημιουργεί μια συνεχή ροή πληροφοριών την οποία έχουμε την τάση να αγνοούμε. Σύμφωνα με τον Euan Mills, συγγραφέα του Planning by Numbers,

  • κάθε δευτερόλεπτο φεύγουν σχεδόν 3 εκατομμύρια emails,
  • κάθε λεπτό ανεβαίνουν 20 ώρες βίντεο στο YouTube,
  • κάθε μέρα 50 εκατομμύρια Tweets πετάνε στον αέρα.

Και δεν μετράμε τις μυριάδες των δημοσιεύσεων στα κοινωνικά δίκτυα. Ούτε τις αναζητήσεις Google και τις αγορές στα e-shops που παρακολουθούνται συνεχώς.

Αυτή η τεράστια ποσότητα δεδομένων, σε συνδυασμό με την επεξεργαστική ισχύ στην οποία έχουμε πρόσβαση μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα και την λειτουργικότητα των δημόσιων χώρων. O Euan Mills υποδεικνύει τρεις τουλάχιστον τρόπους:

  1. Να κατασκευάσουμε εργαλεία ανάλυσης δεδομένων για να καταλαβαίνουμε ταχύτερα και αποτελεσματικότερα ποια στοιχεία κάνουν χρήσιμο έναν δημόσιο χώρο και ποια τον καταδικάζουν στην αχρηστία.
  2. Να επεξεργαζόμαστε συγκεκριμένες πολιτικές που να μπορούν να αναπροσαρμόζονται τακτικά με βάση νεώτερα αποτελέσματα από τις μετρήσεις.
  3. Να διαμορφώνουμε πιο συμπαγείς, περιεκτικές, διαφανείς και αποτελεσματικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων.

Οι νεότερες γενιές ξέρουν ότι η τεχνολογία έχει ήδη αλλάξει τη ζωή μας

Οι πασίγνωστες εφαρμογές όπως η Airbnb, η Τripping, η FlipKey κ.λπ. άλλαξαν τον τρόπο που χρησιμοποιούμε το οικιστικό απόθεμα στις πόλεις. Ενώ εφαρμογές όπως η Uber και η Lyft άλλαξαν τον τρόπο που μετακινούμαστε.

Καθημερινά εμφανίζονται καινοτομίες που αλλάζουν τον τρόπο που σχεδιάζουμε τις μετακινήσεις μας αλλά και δυνατότητες κοινής χρήσης ποδηλάτων και αυτοκινήτων. Αυτό συμβαίνει με τις πληροφορίες κυκλοφορίας σε πραγματικό χρόνο που έγιναν δυνατές από την Google, την Waze, το Citymapper κ.λπ.

Καινοτομίες σαν αυτές αλλά και σαν αυτές που θα έρθουν, αλλάζουμε τον τρόπο που σκεφτόμαστε και δουλεύουμε.

Μπορούμε να εισάγουμε σωστότερες και αποτελεσματικότερες πολιτικές για ένα βιώσιμο και ανθρώπινο αστικό περιβάλλον. Αρκεί να το θελήσουμε.

Η τεχνολογία βελτιστοποιεί τον σχεδιασμό

Μπορούμε πλέον να χρησιμοποιούμε συστήματα παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο και να τρέχουμε μοντέλα προσομοίωσης κάνοντας τη διαδικασία του σχεδιασμού ακριβέστερη. Πλέον έχουμε πρόσβαση σε λεπτομέρειες. Ξέρουμε αν οι κατοικίες είναι κατειλημμένες. Ξέρουμε πώς χρησιμοποιούνται οι δρόμοι, οι κοινόχρηστοι χώροι και τα πάρκα.

Λύσεις όπως το UrbanPlanAR προσομοιώνουν νέα κτίρια πριν καν κατασκευαστούν. Η Land Insight και η Urban Intelligence δημιουργούν βάσεις δεδομένων πολιτικής και προγραμματίζουν εφαρμογές.

Η ενοποίηση των δεδομένων βοηθά στη δημιουργία εργαλείων που αξιολογούν αυτόματα τις αναπτυξιακές προτάσεις χρησιμοποιώντας μεταβλητές απλησίαστες πριν λίγα χρόνια, όπως η μικροκλιματική επίδραση της κατασκευής στη γύρω περιοχή, τις οπτικές επιπτώσεις του έργου στη γειτονιά, ακόμη και την οικονομική βιωσιμότητα της επένδυσης.

Αυτή η δυνατότητα να παρακολουθούμε τις επιπτώσεις των πολιτικών είναι σπουδαία. Οι μελετητές και η διοίκηση μπορούν πλέον να επεξεργάζεται πολιτικές για τη δημιουργία χώρων που έλκουν τους πολίτες.

Νέο πανέξυπνο είδος τουρίστα

O Thomas και η Claire: «Πήγαμε σε όλα σχεδόν τα αρχαία μνημεία του κέντρου και θα προτιμούσαμε να υπάρχει ένα κοινό εισιτήριο για τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους, κι ας ήταν ακριβό. Πηγή: www.lifo.gr»

Πρόσφατα έπεσα πάνω ένα άρθρο του LIFO με τίτλο «Βόλτες στην Αθήνα με ένα νέο, πανέξυπνο είδος τουρίστα, που έχει να μας διδάξει πολλά».

Διαβάζοντάς το δεν μπόρεσα να μην απογοητευτώ.

Αμέσως σκέφτηκα τις αναχρονιστικές και αδιέξοδες πολιτικές τουρισμού που επιμένουν να επιβιώνουν σ’ αυτή τη χώρα. Πόσο αξιοθρήνητα απαρχαιωμένοι είναι οι περισσότεροι τουριστικοί προορισμοί. Πόσο απωθητικοί είναι οι αρχαιολογικοί μας χώροι. Πόσο παρωχημένα είναι τα τουριστικά μας προϊόντα.

Αλλά και, πόσο πολύ το κεντρικό κράτος αναμένει φορολογικά έσοδα από όλα αυτά.

Πηγές: Στοιχεία από τις εκθέσεις του ΟΗΕ – Τμήμα πληθυσμιακών ερευνών, από την Priscila Pacheco. Από τα προϊόντα των Airbnb, Τripping, FlipKey, Uber, Lyft, Waze και Citymapper. Από την SAS, από ακαδημαϊκά κείμενα στο ieee, στο academia.edu και το ρεπορτάζ για την Clair και τον Thomas από το LIFO.