Συνηθίσαμε να θεωρούμε την ανάπτυξη σαν μια καθαρά οικονομική διαδικασία χωρίς να λογαριάζουμε τον βαθμό ωριμότητας της κοινωνίας ούτε του πολιτικού προσωπικού, τη στιγμή που αν κάτι μάθαμε από την περίοδο της κρίσης είναι ότι οι ανοχές της κοινωνίας και ο επαγγελματισμός της πολιτικής ηγεσίας αποτελούν προϋποθέσεις για οποιαδήποτε αλλαγή.

Την ίδια περίοδο μάθαμε ότι η οικονομική ανάπτυξη είναι μια επίπονη διαδικασία αποκατάστασης ανισορροπιών οι οποίες όσο πιο αργά αποκαθίστανται, τόσο πιο πολύ μοιάζει να μην το χρειάζονται.

Αποδείχθηκε ακόμη ότι οι κοινωνικές ανισορροπίες εξαντλούν αθόρυβα τις αντοχές της οικονομίας και τη στιγμή που το ποτήρι ξεχειλίζει όλοι τα βάζουν με την τελευταία τυχαία σταγόνα. Γι αυτό ίσως οι κυβερνήσεις των «μνημονίων» ενώ φάνηκαν τόσο εργατικές με το να μαζεύουν τα νερά από τη ζημιά, δεν φρόντισε κανείς να πεταχτεί να κλείσει τη βρύση.

Δεν είναι τυχαίο ότι κεντρώα και μάλλον συντηρητικά στρώματα δεν έδειξαν ιδιαίτερη ανησυχία όταν το 2015 το τρίδυμο Τσίπρας, Καμμένος και Βαρουφάκης έπαιζαν με την τύχη της χώρας. Η μεσαία τάξη δεν είχε και πολλά άλλα να χάσει. Από την ψυχρολουσία της πρώτης πενταετίας της κρίσης είχε βγει βαριά πληγωμένη και απογοητευμένη. Οι αποταμιεύσεις της είχαν εξανεμισθεί. Τα παιδιά της έμειναν άνεργα. Τα ακίνητα που αποκτήθηκαν με αιματηρή αποταμίευση γενεών, είχαν απαξιωθεί οριστικά. Και επρόκειτο να πληρώσουν και ΕΝΦΙΑ από πάνω. Η δημοσιονομική προσαρμογή και η μείωση χρέους που πράγματι είχε επιτευχθεί στο διάστημα 2012 – 2015, ελάχιστα βελτίωσε το βαρύ αίσθημα της ανασφάλειας και της αδικίας που είχε συσσωρευτεί.

Πρωταρχικός στόχος όφειλε και οφείλει να γίνει η θωράκιση των κοινοβουλευτικών θεσμών αστικού τύπου, ο εκδημοκρατισμός της διοίκησης και η πολιτική απομόνωση του ακραίου, του βίαιου λόγου. Ένας τέτοιος στόχος πρέπει να περάσει από το βασανιστικό στάδιο της Συνταγματικής Αναθεώρησης που θα επανακαθορίσει τις θεμελιώδεις αρχές της κοινωνικής συμβίωσης. Φυσικά, μπροστά σε μια τέτοια προοπτική, οι συντηρητικές δυνάμεις που έχουν μόνιμη επιδίωξη την απομάκρυνση της Ελληνικής οικονομίας από τον δυτικό προορισμό της, θα αντισταθούν με κάθε τρόπο και κάθε μορφής βία, αφού μια μορφή οικονομικής βίας τις έπλασε κι αυτές.

Όσοι παρακολούθησαν τον προβληματισμό γύρω από την Ανάπτυξη από την υπογραφή της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (Μάαστριχτ, 1992) ως την προ-Ολυμπιακή προετοιμασία, θα διαπίστωσαν μια άνθιση θεωρητικών κατασκευών για να ερμηνεύσουν τα προβλήματα και ως ένα βαθμό να προβλέψουν την πορεία της Ελληνικής οικονομίας. Μιας οικονομίας που με τα «Πακέτα Ντελόρ» διαμορφωνόταν ευχάριστα μεν, αλλά απρογραμμάτιστα, λανθασμένα και εντέλει βίαια. Η σκύλα, λένε, από τη βιάση της τυφλά τα βγάζει τα κουτάβια.

Η ανάπτυξη, σαν πορεία προς μια ισχυρότερη οικονομία, ικανή να προσαρμόζεται πιο εύκολα στις μεταβολές του διεθνούς σκηνικού, προϋποθέτει σαφείς στόχους. Άρα και σχεδιασμό που να υπολογίζει σωστά και κατανέμει δίκαια τις επιπτώσεις των αλλαγών στην κοινωνία. Ταυτόχρονα προϋποθέτει και πρόθεση για υπέρβαση του παλαιού και αντικατάστασή του από το δίκαιο. Οι αλλαγές που επιβάλλονται σε μια μετασχηματιζόμενη κοινωνία, ακόμη και οι ενάρετες, προκαλούν αβεβαιότητα.

 

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Publicspace by Kostas Kourounis

Μια μικρότερη σε έκταση έκδοση του άρθρου, δημοσιεύθηκε στην Χριστουγεννιάτικη FREESUNDAY του Γιώργου Κύρτσου στις 24-12-2017.

Δυστυχώς, οι «μνημονιακές» κυβερνητικές συνθέσεις δεν αντιλήφθηκαν ότι οι ελιτίστικες διαδικασίες προσαρμογής που επελέγησαν από το πρώτο μνημόνιο δεν είχαν καμία πρόθεση να υπερβούν το μοντέλο ανάπτυξης του παρελθόντος. Το αντίθετο μάλιστα.

Κλασσικό παράδειγμα αποτελεί το TAXIS (σήμερα GSIS), ένα σύστημα που σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση της γραφειοκρατίας των συνοικιακών Εφοριών. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα; Ένα ακόμη γραφειοκρατικό τέρας, σε ηλεκτρονικό υπολογιστή αυτή τη φορά, που μόνον οι καλά εκπαιδευμένοι λογιστές μπορούν να αγγίξουν χωρίς να ματώσουν.

Η ηγεσίες που αρκούνται στη διαχείριση του συστήματος μέσα στο πλαίσιο των δομών που υπάρχουν, δεν τους μένει ούτε χρόνος ούτε χρήμα για να προωθούν αναπτυξιακούς στόχους. Ο ρόλος μιας ευφυούς πολιτικής ηγεσίας είναι η προώθηση νέων δομών που θα στηρίξουν την πρόοδο ανταποκρινόμενες στα νέα αιτήματα που δημιουργούνται από αυτή καθεαυτή την αναπτυξιακή διαδικασία. 

Είναι αρκετά ώριμες οι συνθήκες ώστε η νέα πολιτική ηγεσία που θα προκύψει από τις ερχόμενες εκλογές να ανταποκριθεί έγκαιρα σ’ αυτές τις ανάγκες και να επικοινωνήσει ένα πειστικό πρόγραμμα στους πολίτες. Να τους λυτρώσει από τις αγωνίες ώστε να μην χρειαστεί να φλερτάρουν ξανά με πολιτικά ανήθικους χώρους που υπόσχονται την παραμονή στο παλιό κακό παρελθόν.

Αγία Παρασκευή, 15/12/2017

Κώστας Κουρούνης
πολεοδόμος πολιτικός μηχανικός