Publicspace by Kostas Kourounis
Η φωτογραφία είναι από το Google Earth

Ένα από τα πλέον στενάχωρα βάρη που μας φόρτωσε η μεταπολίτευση, είναι το πολύπλοκο και αναποτελεσματικό χωροταξικό και πολεοδομικό πλαίσιο. Οι πρώτοι άξονες για την ασφυκτική δασική νομολογία του Συμβουλίου της Επικράτειας χαράχθηκαν με το Σύνταγμα του 1975 και παγιώθηκαν τη δεκαετία του 90 παράλληλα με ένα σύστημα χωρικών και πολεοδομικών ρυθμίσεων, που στοχοποίησαν την επιχειρηματικότητα και ιδίως τις μεγάλες επενδύσεις, καθώς και τους οικοδομικούς συνεταιρισμούς.

Το παράδοξο είναι ότι το σύστημα υπερπροστατευτικών ρυθμίσεων που καταδίωξε την επιχειρηματικότητα, ταυτόχρονα παρείχε ασυλία στη λαϊκή αυθαιρεσία όπως η  αυθαίρετη δόμηση και η τσαπατσούλικη επιχειρηματικότητα, ιδίως στις τουριστικές περιοχές του εύκολου και αφορολόγητου χρήματος. Άλλωστε οι αλλεπάλληλοι νόμοι νομιμοποίησης, ρύθμισης και τακτοποίησης από το «δήλωσέ το να το σώσεις» (Τρίτσης, 1983) ως το «πλήρωσέ το να μπορείς να το μεταβιβάσεις» (Παπακωνσταντίνου, 2011) σε τι στοχεύουν αν όχι σε υπόθαλψη παρανομίας;

Συγχρόνως εξαπλώθηκε ένας ερασιτεχνικός «οικολογικός ακτιβισμός» εναντίον οποιασδήποτε μη «κρατικής» επένδυσης που επεκτάθηκε με σφοδρότητα και κατά των οικοδομικών συνεταιρισμών. Με τον καιρό και με την ανοχή μέρους της κεντροαριστεράς, αυτός ο ακτιβισμός εξελίχθηκε σε φρενίτιδα. Στοχοποιήθηκαν νόμιμα συνεταιριστικά σχήματα, αποτελούμενα από σοβαρούς ανθρώπους που αγόρασαν τελεσιδίκως αποχαρακτηρισμένη γη και, φυσικά, με διαφανείς σκοπούς βάσει καταστατικού εγκεκριμένου από την Ελληνική δικαιοσύνη.

Ας συμφωνήσουμε προσωρινά ότι είναι φυσιολογικό να θεωρούμε ότι οι οικοδομικοί συνεταιρισμοί βλάπτουν το περιβάλλον. Τότε, εξίσου αρνητικοί  δεν θα έπρεπε να ήμασταν και για τις «οικιστικές πυκνώσεις», τις διάσπαρτες συστάδες μεμονωμένων κατοικιών εκτός σχεδίου τις οποίες δήλωσαν οι Δήμοι για την σύνταξη εθνικού δασολογίου; Οι «οικιστικές πυκνώσεις» που μέχρι στιγμής έχουν δηλωθεί για το 35% του Δασολογίου, έχουν έκταση 71.200.000 τ.μ., όσο δηλαδή είναι δύο φορές ο Δήμος Αθηναίων ή τέσσερις φορές ο Δήμος Θεσσαλονίκης. Μάλιστα δε, στην Μάνδρα που πρόσφατα βούλιαξε στα βροχόνερα διαπιστώθηκε ότι έχουν εκχερσωθεί 4.500 στρέμματα δασικών εκτάσεων ενώ οι οικισμοί αυθαιρέτων καταλαμβάνουν έκταση 1.800 στρεμμάτων (βλ. «Καθημερινή», 04.12.2017).

Και όλα αυτά, τη στιγμή που ένας οικοδομικός συνεταιρισμός τεκμαίρεται ως οικοδομήσιμος αν έχει έκταση μόλις 50 στρέμματα. Μάλιστα δε, όταν βγαίνει ο λογαριασμός προκύπτει ότι η νόμιμη «εντός σχεδίου» οικία στην έκταση του συνεταιρισμού τελικά στοιχίζει φθηνότερα από την νόμιμη «εκτός σχεδίου» αγροικία. Μόνον το 100% αυθαίρετο σε μη οικοδομήσιμο αγροτεμάχιο συναγωνίζεται σε κόστος την οικία εντός οικοδομικού συνεταιρισμού. Να λοιπόν ένας ακόμα λόγος για να γεμίσει ο τόπος αυθαίρετα.

Για τα οποία αυθαίρετα από στοιχεία του Τεχνικού Επιμελητηρίου προκύπτει ότι ΜΟΝΟ στην Αττική τα αυθαίρετα τετραγωνικά ξεπερνούν τα 13.800.000 τ.μ. κύριων και τα 7.600.00 τ.μ. «βοηθητικών» χώρων. Αν τα μεταφράσουμε σε κτίρια καλύπτουν έκταση όσο είναι τρεις φορές ο Δήμος Θεσσαλονίκης.

Τελικά πώς προστατεύεται καλύτερα το περιβάλλον; Με την ΑΥΘΑΙΡΕΤΗ δόμηση ή με την ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΗ δόμηση των οικοδομικών συνεταιρισμών;

Με την σοφία της εκ των υστέρων γνώσης πρέπει να αναρωτηθούμε: Θέλουμε διάσπαρτα εκτός σχεδίου αυθαίρετα ή μισοαυθαίρετα σπιτάκια με τρύπιους βόθρους και πέργκολες μέχρι την παραλία; Τότε ας αφήσουμε τα πράγματα όπως είναι, κατά κει πάμε έτσι κι αλλιώς. Αν όμως θέλουμε οργανωμένους οικισμούς με βιολογικό καθαρισμό, φύλαξη και σύστημα πυροπροστασίας, τότε πρέπει όχι απλώς να διευκολύνουμε αλλά να φροντίσουμε να δοθούν κίνητρα στους οικοδομικούς συνεταιρισμούς προκειμένου να ιδρύουν και να συντηρούν νόμιμους οικισμούς με τα συνοδά έργα υποδομής, με δικά τους χρήματα και με δικό τους ρίσκο.

Αγία Παρασκευή, Ιανουάριος 2017

Κώστας Κουρούνης
πολεοδόμος πολιτικός μηχανικός