Publicspace by Kostas Kourounis

Publicspace by Kostas Kourounis

Κοινόχρηστοι Χώροι Ανθρώπινες Πόλεις

Tag: ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΟΙ ΧΩΡΟΙ

Ο 11ος στόχος της Βιωσιμότητας αφορά όλους

Η μισή ανθρωπότητα σήμερα ζει σε πόλεις. Στην Ελλάδα ο βαθμός αστικοποίησης είναι πολύ υψηλότερος και το 2015 έφτασε στο 78% με μέσο ρυθμό αύξησης 0,5% ετησίως. Συνεπώς, για την μεγάλη πλειοψηφία της, το μέλλον της ανθρωπότητας εξαρτάται άμεσα από το μέλλον των ίδιων των πόλεων στις οποίες ζει και εργάζεται.

Ο στόχος της βιωσιμότητας είναι να  ιδρύουμε, να επεκτείνουμε, να τροποποιούμε και εν τέλει να ζούμε σε πόλεις ασφαλείς, χωρίς αποκλεισμούς, ανθεκτικές, ευπροσάρμοστες στους λογής κλυδωνισμούς και τελικά βιώσιμες

Το 2015 εγκρίθηκε η ατζέντα για την αειφόρο ανάπτυξη του 2030 και οι 17 στόχοι της για την αειφόρο ανάπτυξη. Το 2016, τέθηκε σε ισχύ η συμφωνία του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή, αντιμετωπίζοντας την ανάγκη περιορισμού της αύξησης των παγκόσμιων θερμοκρασιών. Πρόκειται για μια προσπάθεια του ΟΗΕ και των εταίρων του, για την οικοδόμηση ενός καλύτερου κόσμου χωρίς να μείνει κανείς πίσω.

Τα παρακάτω στηρίζονται στα κείμενα που συνοδεύουν τον 11ο στόχο του ΟΗΕ για τη βιώσιμη ανάπτυξη και τις βιώσιμες πόλεις. Για λεπτομέρειες επισκεφθείτε τη διεύθυνση http://www.un.org/sustainabledevelopment

Του Κώστα Κουρούνη

Γιατί ειδικά στις πόλεις;

Διότι αν το δούμε σε παγκόσμια κλίμακα, το 50% της ανθρωπότητας, δηλαδή 3,5 δισεκατομμύρια άνθρωποι, σήμερα ζουν σε πόλεις. Και ο αριθμός αυτός θα συνεχίσει να αυξάνεται.

Στην Ελλάδα ο βαθμός αστικοποίησης είναι πολύ υψηλότερος και το 2015 ξεπέρασε το 78% με μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης σχεδόν 0,5% και αναμενόμενο ποσοστό για το 2050 το 85% (ΟΗΕ – Τμήμα πληθυσμιακών ερευνών).

Publicspace by Kostas Kouruonis -- World city population 1950-2030

Χάρτης εξέλιξης πληθυσμού και τάσεων 1950-2030 στις μεγάλες πόλεις του Κόσμου. Χαρτογραφία: D.Α. Smith, CASA UCL

Άρα, για την μεγάλη πλειοψηφία της, το μέλλον της ανθρωπότητας εξαρτάται άμεσα από το μέλλον των ίδιων των πόλεων στις οποίες ζει και εργάζεται. Για τον ίδιο λόγο το μεγαλύτερο μέρος των προβλημάτων που αντιμετωπίζει σήμερα: η φτώχεια, η κλιματική αλλαγή, η υγειονομική περίθαλψη και η εκπαίδευση, πρέπει να αντιμετωπιστούν σε επίπεδο πόλης.

Ποιες είναι οι πιεστικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι πόλεις σήμερα;

Η ανισότητα. Πάνω από 800 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε άθλιες συνθήκες κατοικίας (παραγκουπόλεις) και αυτός ο αριθμός αυξάνεται.

Τα επίπεδα της κατανάλωσης ενέργειας και της ρύπανσης. Οι μετρήσεις είναι ανησυχητικές. Οι πόλεις καταλαμβάνουν μόνο το 3% της γης αλλά καταναλώνουν από το 60 έως το 80% της παραγόμενης ενέργειας και ευθύνονται για το 75% των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

Η κλιματική αλλαγή. Πολλές πόλεις είναι περισσότερο ευάλωτες στην κλιματική αλλαγή και τις φυσικές καταστροφές λόγω της υψηλής πληθυσμιακής συγκέντρωσης και της θέσης τους. Με αυτά τα δεδομένα, η ενίσχυση της αντοχής τους έχει πλέον ζωτική σημασία για την αποφυγή ανθρώπινων, κοινωνικών και οικονομικών ζημιών.

Publicspace by Kostas Kourounis

Ζω σε πόλη, αλλά δεν διαπιστώνω κανένα από αυτά τα ζητήματα. Γιατί πρέπει να με νοιάζει;

Όλα αυτά τα ζητήματα θα επηρεάσουν τελικά κάθε πολίτη. Οι αυξημένες ανισότητες οδηγούν σε αναταραχή και κοινωνική ανασφάλεια. Η ένταση της ρύπανσης επιδεινώνει την υγεία όλων, την παραγωγικότητα των εργαζομένων και τελικά την οικονομία. Οι φυσικές καταστροφές δυνητικά διαταράσσουν τον τρόπο ζωής όλων. Είναι θέμα τύχης να μην συμβεί κάτι τέτοιο.

Τι συμβαίνει εάν οι πόλεις απλώς αφεθούν να αναπτυχθούν από μόνες τους;

Οι επιπτώσεις μιας κακοσχεδιασμένης αστικοποίησης (ή μιας αστικοποίησης που αφέθηκε να συμβεί μόνη της, χωρίς σχέδιο) μπορεί να μετρηθεί από κακής ποιότητας κατοικία, την κυκλοφοριακή συμφόρηση, τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, την αστική διάχυση και την προαστιοποίηση.

Οι φτωχογειτονιές τραβάνε προς τα κάτω όχι μόνο το Ακαθάριστο Εγχώριο και Εθνικό Προϊόν αλλά και τον προσδόκιμο μέσο όρο ζωής. Αν επιλέξουμε να ενεργούμε με βιώσιμο τρόπο, τότε στις πόλεις μας όλοι οι πολίτες ζουν μια αξιοπρεπή ζωή και αποτελούν μέρος της παραγωγικής δυναμικής της πόλης. Δημιουργούμε δηλαδή μια ευημερία και μια κοινωνική σταθερότητα για όλους, χωρίς επιπτώσεις στο περιβάλλον.

Είναι ακριβό να τεθούν σε εφαρμογή βιώσιμες πρακτικές;

Το κόστος είναι ελάχιστο σε σχέση με τα οφέλη. Εννοείται ότι ένα λειτουργικό δίκτυο δημόσιων μεταφορών κοστίζει. Όμως τα οφέλη είναι τεράστια όσον αφορά την οικονομική δραστηριότητα, την ποιότητα ζωής, το περιβάλλον και τη συνολική επιτυχία μιας σωστά δικτυωμένης πόλης.

Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε στην επίτευξη του στόχου;

  • Να αναπτύξουμε ενεργό ενδιαφέρον για την διοίκηση και την διαχείριση της πόλης μας.
  • Να έχουμε επίγνωση του τι λειτουργεί, τι πάει καλά και τι όχι στην γειτονιά μας.
  • Να συζητάμε, να μιλάμε ανοιχτά για τον τύπο της πόλης που πιστεύουμε ότι μας αξίζει.
  • Να αναπτύξουμε ένα όραμα για το κτίριό μας, για το δρόμο και τη γειτονιά μας. Να ενεργούμε και να συζητάμε με βάση αυτό το όραμα. Να το διορθώνουμε με βάση τις απόψεις που ακούμε.

Μερικές ερωτήσεις που αξίζει να θέσουμε στον εαυτό μας και στην κοινότητά μας:

  • Υπάρχουν αρκετές θέσεις εργασίας για όλους;
  • Είμαστε κοντά σε υγειονομική περίθαλψη;
  • Μπορούν τα παιδιά μας να περπατήσουν ως το σχολείο τους με ασφάλεια;
  • Μπορούμε να βγούμε βόλτα με την οικογένειά μας το βράδυ;
  • Πόσο μακριά είναι η κοντινότερη δημόσια συγκοινωνία;
  • Ποια είναι η ποιότητα του περιβάλλοντος και του αέρα;
  • Είναι αρκετοί για όλους και σε ποια κατάσταση βρίσκονται οι δημόσιοι κοινόχρηστοι χώροι της πόλης μας;

Όσο καλύτερες είναι οι συνθήκες που δημιουργούμε με την δράση μας στην γειτονιά μας, τόσο μεγαλύτερη είναι η επίδραση στην ποιότητα της ζωής σε όλη την πόλη.

Αγία Παρασκευή, 20/6/2017
Κώστας Κουρούνης
πολιτικός μηχανικός πολεοδόμος

No Comments on Ο 11ος στόχος της Βιωσιμότητας αφορά όλους

Πολιτισμός είναι η Ποιότητα της Καθημερινότητας

Οι δράσεις «πολιτισμού» στις σύγχρονες αστικοποιημένες περιοχές, δεν περιορίζονται πλέον στις παραδοσιακές επιλογές του 20ου αιώνα, δηλαδή ενός δημοτικού σινεμά και μιας αίθουσας πολλαπλών χρήσεων που μετά από δύο χρόνια δεν μπορεί να πληρώσει ούτε το τηλέφωνο.

Οι δράσεις «πολιτισμού» στις σύγχρονες αστικοποιημένες περιοχές, δεν περιορίζονται πλέον στις παραδοσιακές επιλογές του 20ου αιώνα, δηλαδή ενός δημοτικού σινεμά και μιας αίθουσας πολλαπλών χρήσεων που μετά από δύο χρόνια δεν μπορεί να πληρώσει ούτε το τηλέφωνο.

Μια πολιτική πολιτισμού που αξίζει τον κόπο να εξετάσουμε, οφείλει να βασίζεται σε πλαίσιο αρχών, δράσεων με σαφείς στόχους και επεξεργασμένες πολιτικές, που κέρδισαν την έγκριση της τοπικής κοινωνίας μέσα από ανοιχτές διαδικασίες διαβούλευσης.

Για τις δράσεις πολιτισμού, ενδεικτικά:

  1. Δημιουργία και συντήρηση δημόσιων χώρων που ενισχύουν τη συναισθηματική ευεξία, το αίσθημα της ασφάλειας και την εμπέδωση του “ανήκειν”.
  2. Εξασφάλιση ισορροπίας με το περιβάλλον, για να εντοπίζουμε τις επιμέρους ιδιαιτερότητες των γειτονιών, να τις προστατεύουμε λειτουργικά, να αναδεικνύουμε και αξιοποιούμε τους ευαίσθητους αστικούς και φυσικούς σχηματισμούς.
  3. Επίτευξη ισορροπίας με την παράδοση του συγκεκριμένου τόπου, με την πολιτιστική κληρονομιά που φέρει το κάθε ξεχωριστό νοικοκυριό από την περιοχή καταγωγής του.
  4. Δημιουργία φιλόξενων γειτονιών με χαρακτήρα, όπου δένεται η φιλία των γειτόνων, καλλιεργείται η εξωστρέφεια και η αποχή μοναχικές δραστηριότητες.
  5. Μείωση της κατανάλωσης χρημάτων, ενέργειας και χρόνου μέσα από δράσεις εμπέδωσης της οικονομίας στην κατανάλωση, με την προώθηση λ.χ. της αστικής κινητικότητας και σύγχρονων τεχνολογιών πληροφορικής στη διοίκηση.

Για τα έργα πολιτισμού, ενδεικτικά:

  1. Υιοθέτηση της επιλογής των πολλών, τοπικών, έργων πολιτισμού μικρής κλίμακας και μικρού κόστους χρήσιμων και προσβάσιμων από όλους, αντί του ενός, απόμακρου, μεγάλου, ακριβού, δυσπρόσιτου και εν τέλει άχρηστου για τους περισσότερους.
  2. Δημιουργία περιβαλλοντικά ισορροπημένων και φιλόξενων τοπίων μικρής κλίμακας, όπως δροσερές πλατείες και διαδρομές, που καταλήγουν σε θεματικές παιδικές χαρές.
  3. Ολοκλήρωση και εμπέδωση των σχέσεων με τους όμορους δήμους. Ισχυροποίηση των δεσμών καλής γειτονίας. Ποιοτική, ισότιμη και συχνή επαφή μέσω κοινά επεξεργασμένων καλλιτεχνικών προγραμμάτων.
  4. Αμοιβαία χρήση των συμπληρωματικών υποδομών όπως των αγορών λιανικής, των υποδομών πολιτισμού, αθλητισμού και αναψυχής.

ΟΙ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΟΙ ΧΩΡΟΙ

Τα πεζοδρόμια είναι αναπόσπαστο το κομμάτι του δημόσιου χώρου που απευθύνεται αποκλειστικά στον πεζό. Για τις πόλεις με σαφή προσανατολισμό τον άνθρωπο, το δίκτυο κίνησης των πεζών αποτελεί κεντρικό στοιχείο του σχεδιασμού και βασικό μέλημα των τοπικών αρχών.

Το περπάτημα είναι ο αρχαιότερος, ο πιο δημοκρατικός και ο πιο συνηθισμένος τρόπος μετακίνησης στον κόσμο. Εκτός αυτού, είναι δωρεάν και κάνει καλό και στην υγεία.

Όμως στις περισσότερες ελληνικές πόλεις, οι δρόμοι φαρδαίνουν σε βάρος του πεζοδρόμιου κάνοντας τον πεζό να αισθάνεται ανασφάλεια. Παράλληλα, τα πεζοδρόμια χάνουν την προτεραιότητά τους ακόμα και στο Τεχνικό Πρόγραμμα των Δήμων.

Έτσι, πάνω σε άθλια, ασυντήρητα και στενά πεζοδρόμια, παράνομα σταθμευμένα και ατιμώρητα οχήματα κόβουν το δρόμο στον πεζό σαν να του λένε, κάνε στην άκρη, εδώ είναι το βασίλειο των αυτοκινήτων. Και ο πεζός φυσικά υποχωρεί, περπατάει λιγότερο και εν τέλει οδηγεί περισσότερο.

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ

Οι εντυπώσεις μας για μια πόλη ή μια γειτονιά, διαμορφώνονται κυρίως από την ποιότητα των δημόσιων χώρων και τις διαδρομές για πεζούς, δηλαδή τα πεζοδρόμια και τους πεζόδρομους.

Πολλοί λένε ότι τον “κόσμο” τον φέρνουν τα μαγαζιά. Αλήθεια είναι. Αλλά τους μαγαζάτορες τους φέρνουν οι ευχάριστες διαδρομές και οι ζωντανοί δημόσιοι χώροι στους οποίους έχουν πέσει χρήματα και μεράκι. Αν δεν είναι ευχάριστοι και καλά συντηρημένοι ή αν προκαλούν το αίσθημα της ανασφάλειας, ο πελάτης δεν επιστρέφει.

Ο σχεδιασμός με προτεραιότητα στον πεζό όπου πρέπει, καθώς και η βελτίωση της ποιότητας των πεζοδρομίων όχι μόνο προσελκύει περισσότερο κόσμο αλλά προκαλεί ευχάριστους δημόσιους χώρους όπου οι άνθρωποι θα τους χαίρονται κάθε μέρα. Κάτι που με τη σειρά του φέρνει πελάτες και χρήματα στην τοπική οικονομία και ώθηση στην τοπική απασχόληση.

Φυσικά μιλάμε για τα ζωντανά πεζοδρόμια όπου δίνεται έμφαση στην αλληλεπίδραση μεταξύ των ανθρώπων.

Το – όχι και τόσο – παράδοξο

Όμως οι άνθρωποι περπατούν συνεχώς λιγότερο. Το γιατί συμβαίνει αυτό είναι ένα σοβαρό ερώτημα και δεν μπορούμε να το παρακάμψουμε με αφορισμούς. Η ανάγκη για περπάτημα ανήκει στην οικογένεια των βασικών αναγκών του ανθρώπου και σαν τέτοια, δεν μπορεί να εγκαταλειφθεί.

Ο κόσμος δεν έγινε πιο τεμπέλης. Αυτό που κάνει τις πόλεις αφιλόξενες για τον πεζό, είναι το αποτέλεσμα ενός συνδυασμού λανθασμένων πολιτικών χρήσεων γης, παρωχημένων προτεραιοτήτων και αβασάνιστης αδιαφορίας.

Ενδεικτικά:

  • H χωρίς λόγο διασπορά των χρήσεων
  • Η παρεμβατική διάσπαση των οργανωμένων κέντρων σε μικρά θνησιγενή τοπικά κέντρα,
  • H εμμονή στην αμιγή και την αποκλειστική κατοικία,
  • O σχεδιασμός των πόλεων με στόχο την εξυπηρέτηση του ΙΧ,
  • H απάθεια σε συνδυασμό με την άγνοια των δημοτικών αρχών,

Όλα αυτά φέρνουν τον πεζό σε απόγνωση, υποχωρεί, περπατάει λιγότερο, οδηγεί περισσότερο και, όπως είπαμε πιο πάνω, μετατρέπεται σε οδηγό.

Διότι πολιτισμός είναι οι αξιοπρεπείς διαδρομές πεζών, οι θελκτικοί δημόσιοι χώροι, η τόνωση της τοπικής οικονομίας, της αισιοδοξίας των πολιτών και της ελκυστικότητας της αγοράς ακινήτων.

Πολιτισμός δηλαδή, δεν είναι παρά η ποιότητα της καθημερινότητας του πολίτη.

Αγία Παρασκευή, 18/6/2017
Κώστας Κουρούνης
πολιτικός μηχανικός πολεοδόμος

No Comments on Πολιτισμός είναι η Ποιότητα της Καθημερινότητας

Ο Χαμένος Κανονισμός Κοινοχρήστων Χώρων

Κάθε πολίτης έχει την εξουσία να χρησιμοποιεί ελεύθερα τους κοινόχρηστους χώρους. Είναι μια εξουσία που απορρέει από το δικαίωμα της προσωπικότητας καθώς και το δικαίωμα να απαιτεί από τους υπεύθυνους για τη διαχείρισή τους την προστασία της ανεμπόδιστης χρήσης τους. Ο Κανονισμός Κοινοχρήστων Χώρων εξασφαλίζει γραπτώς αυτό το δικαίωμα.

Οι τοπικές αυτοδιοικήσεις πρώτου βαθμού, δηλαδή οι 325 Δήμοι της Ελλάδας, σύμφωνα με το Νόμο, οφείλουν να θέτουν κανόνες:

  • για την προστασία του φυσικού και του πολιτιστικού περιβάλλοντος, για την ρύπανση των θαλασσών, των ρεμάτων και των πηγών που βρίσκονται στα όρια αρμοδιότητάς τους.
  • για την προστασία της υγείας των κατοίκων από τα απορρίμματα, τους κινδύνους πυρκαγιάς, τις οχλούσες δραστηριότητες με έμφαση στις τουριστικές περιοχές κατά την περίοδο αιχμής και για την τήρηση της καθαριότητας σε όλους ανεξαιρέτως τους υπαίθριους χώρους: δημόσιοι, δημοτικοί και ιδιωτικοί.
  • για τη ρύθμιση της κυκλοφορίας και το παρκινγκ, για το ωράριο και την όχληση από καταστήματα με μουσική, για την ρύθμιση των λαϊκών αγορών, των πανηγυριών και γενικά του υπαίθριου εμπορίου, των διαφημίσεων κ.λπ.
  • για τη χρήση όλων των κοινόχρηστων χώρων: κήπων, πλατειών, παιδικών χαρών, για τη κατάληψη κοινοχρήστων χώρων από τραπεζοκαθίσματα κ.λπ.

Ο Κανονισμός

Απαραίτητο εργαλείο για αυτό το σκοπό, είναι ο Κανονισμός Κοινοχρήστων Χώρων. Πολλοί Δήμοι της χώρας έγραψαν και έδωσαν στη δημοσιότητα τους δικούς τους Κανονισμούς με διάφορους τίτλους όπως «Κανονισμός Λειτουργίας Κοινοχρήστων», «Κανονισμός Παραχώρησης Κοινοχρήστων» κ.λπ. Ορισμένοι Κανονισμοί, όπως αυτός του Δήμου Ρόδου, είναι ιδιαίτερα αναλυτικοί και συνοδεύονται από τα απαραίτητα τοπογραφικά διαγράμματα σε παράρτημα. Άλλοι Δήμοι, όπως ενδεικτικά οι Δήμοι Λάρισας, Χαλανδρίου και Ευρώτα, έχουν συντάξει εξαιρετικά κείμενα Κανονισμού τόσο από τεχνικής όσο και από νομικής πλευράς.

Ακόμα και οι Δήμοι που απλά αντέγραψαν έναν Κανονισμό και τον τροποποίησαν για να ταιριάξει στα δικά τους, ακόμα και έτσι κατέληξαν σε ένα κείμενο που τουλάχιστον μοιράζει αρμοδιότητες, θέτει κανόνες για το πότε γίνεται χρήση και πότε κατάχρηση, παραδίδοντας στους πολίτες ένα στοιχειώδες πλαίσιο για τη χρήση των Κοινόχρηστων Χώρων τους.

Η σύνταξη ενός σωστού Κανονισμού Κοινοχρήστων που δεν μοιάζει με απλό ευχολόγιο, είναι μια υπεύθυνη τεχνική και νομική εργασία και απαιτείται η συνδρομή υπηρεσιών του Δήμου και η ουσιαστική τους συνεργασία με τους συντάκτες του Κανονισμού. Απαιτείται το ξεκαθάρισμα των αρμοδιοτήτων και η λήψη οριστικών αποφάσεων για μια σειρά μικρών και μεγάλων θεμάτων. Τέλος, αυτή καθαυτή η διαδικασία έγκρισής του με τις τροποποιήσεις και συμπληρώσεις που θα προταθούν από την Επιτροπή Ποιότητας Ζωής και το Δημοτικό Συμβούλιο απαιτούν γνώσεις, ειλικρινή επικοινωνία, εγρήγορση και αρκετό κόπο.

Κάθε πολίτης έχει την εξουσία να χρησιμοποιεί ελεύθερα τους κοινόχρηστους χώρους. Είναι μια εξουσία που απορρέει από το δικαίωμα της προσωπικότητας καθώς και το δικαίωμα να απαιτεί από τους υπεύθυνους για τη διαχείρισή τους την προστασία της ανεμπόδιστης χρήσης τους. Γιαυτό ο Κανονισμός Κοινοχρήστων σωστά θεωρείται προίκα για τον Δήμο.

Προβλήματα εφαρμογής

Ένα από τα πολλά προβλήματα, είναι η εμπλοκή πολλών συναρμόδιων φορέων, όπως για παράδειγμα ο κοινόχρηστος χώρος του αιγιαλού ο οποίος δεν ανήκει στον Δήμο αλλά στην Κτηματική Υπηρεσία του Δημοσίου. Η ΚΥΔ φυσικά έχει το δικαίωμα να παραχωρήσει τη διαχείριση του αιγιαλού στον Δήμο αφού αυτός έχει την αρμοδιότητα για την παραχώρηση άδειας λειτουργίας επιχειρήσεων στα διοικητικά όριά του. Όμως για για παράδειγμα ένα παραθαλάσσιο μπαρ, προϋποθέτει μικρές ή μεγάλες κατασκευές σε κοινόχρηστο χώρο κάτι που προκαλεί την εμπλοκή της Υπηρεσίας Δόμησης για την αδειοδότηση και της Αστυνομίας για την τήρηση των πιθανών κυρώσεων.

Ένα άλλο πρόβλημα είναι το δικαίωμα που δίνει στο Δήμο ο Αστικός Κώδικας, να παραχωρεί δικαιώματα στους Κοινόχρηστους Χώρους και να εισπράττει τέλη ή ακόμα και να συνάπτει συμβάσεις μίσθωσης. Πρόκειται για άδειες που σχεδόν πάντα ταυτίζονται με άδειες ολικής ή μερικής κατοχής του κοινόχρηστου χώρου.

Όμως, σύμφωνα με το νόμο οι ιδιωτικές δραστηριότητες που αναπτύσσονται σε κοινόχρηστο χώρο πρέπει να εξυπηρετούν την κοινή χρήση ή τουλάχιστον να μην αναιρούν. Σε πολλές περιπτώσεις ο νομοθέτης ορίζει συγκεκριμένο ποσοστό που μπορεί να παραχωρηθεί, αφήνοντας το υπόλοιπο ελεύθερο για την κοινή ανεμπόδιστη χρήση, όπως το άρθρο 3 του Ν.1080/1980 για τις πλατείες.

Η εμπειρία όμως δείχνει ότι στην πράξη, με την παραχώρηση ολοένα και μεγαλύτερου αριθμού αδειών κατάληψης κοινόχρηστων χώρων η κοινή χρήση περιορίζεται ή και αποκλείεται εντελώς (βλέπε λ.χ. Ανεξάρτητη Αρχή Συνήγορος του Πολίτη, Ετήσια έκθεση 2005)

Κανένας Δήμος δεν είναι ίδιος με τον άλλο

Η διατήρηση των κοινόχρηστων χώρων αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα και τη βασικότερη υποχρέωση που έχουν αναλάβει οι Τοπικές Αρχές απέναντι στους πολίτες.

Ο στόχος της προστασίας του αστικού περιβάλλοντος και η αναβάθμιση της ποιότητας ζωής οφείλει να αποτελεί ρητή δέσμευση των τοπικών αρχών και σημείο συστηματικού ελέγχου των αρχών από τους πολίτες.

Για το λόγο αυτό, καθήκον κάθε Δήμου είναι:

  • Η σύνταξη ενός πλήρους κανονισμού κοινοχρήστων, αποφεύγοντας τα πολλά copy paste προκειμένου να αντιμετωπίσει με ειλικρίνεια και επιτυχία τα δικά του ιδιαίτερα θέματα, αφού κανένας Δήμος δεν είναι ίδιος με τον άλλο.
  • Να ρυθμίζει με αυστηρότητα τις προϋποθέσεις αδειών παραχώρησης κοινόχρηστων για τραπεζοκαθίσματα, περίπτερα κ.λπ., ορίζοντας συγκεκριμένο ποσοστό που μπορεί να παραχωρηθεί, μετρημένο έτσι ώστε το ελεύθερο τμήμα να επαρκεί για την κοινή χρήση από τους δημότες.
  • Να συντάξει διαγράμματα με συγκεκριμένες γραμμές ορίων παραχώρησης χώρων, ώστε να μπορεί να ελέγξει και ο πολίτης αν γίνεται υπέρβαση.
  • Να διαθέτει την πολιτική βούληση για επιβολή προστίμων στους παραβάτες των όρων της άδειας παραχώρησης και για άμεση ανάκληση της άδειας στους κατ’ εξακολούθηση παρανομούντες.
  • Να δημοσίευσει Email και τηλεφωνική γραμμή για ακρόαση παραπόνων πολιτών για παρανομίες σε κοινόχρηστους χώρους και να επιλαμβάνεται άμεσα η αρμόδια υπηρεσία για την επιβολή των ανάλογων κυρώσεων.
  • Να συντάξει διαγράμματα για τις θέσεις των κάδων απορριμμάτων με βάση την αρχή της αναλογικότητας και της ισότητας των πολιτών.
  • Να φροντίζουν οι αρμόδιες υπηρεσίες τη δενδροφύτευση, το κλάδεμα, την απομάκρυνση των κατεστραμμένων και να επιδεικνύει ιδιαίτερη μέριμνα καθαριότητας για τους κοινόχρηστους χώρους πρασίνου.
  • Να θέσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα διαπλάτυνσης των πεζοδρομίων στο ελάχιστο πλάτος του 1,5 μέτρου.
  • Nα μεριμνά με συγκεκριμένα μέτρα και δράσεις για την απρόσκοπτη κίνηση των πληθυσμιακών ομάδων που έχουν ιδιαίτερες ανάγκες προστασίας, όπως ΑΜΕΑ, παιδιά, ηλικιωμένοι, μητέρες με καρότσια.

Οι πολίτες μπορούν να αναζητούν από τον Δήμο αντίγραφο του Κανονισμού Κοινοχρήστων Χώρων. Αν η Δημοτική Αρχή δεν έχει προβεί στη σύνταξη και έγκρισή του, ο πολίτης οφείλει να το ζητήσει εγγράφως υπενθυμίζοντας την σχετική υποχρέωση.

Αγία Παρασκευή, 20/5/2017
Κώστας Κουρούνης
πολιτικός μηχανικός πολεοδόμος

No Comments on Ο Χαμένος Κανονισμός Κοινοχρήστων Χώρων

Πρέπει να κάνουμε μικρά δώρα στο Μέλλον

Παραφράζοντας την Τζέικομπς αξίζει να θυμόμαστε ότι το γεγονός ότι ως ένα βαθμό είμαστε άνετοι, ασφαλείς και υγιείς στις πόλεις που ζούμε, το οφείλουμε στις λίγες γενιές του παρελθόντος που έβαλαν το λιθαράκι τους στη σωστή μεριά. Φυσικά δεν υπάρχει τρόπος να ξεπληρώσουμε το Παρελθόν αλλά τουλάχιστον μπορούμε να κάνουμε μικρά δώρα στο Μέλλον.

Αυτό το κείμενο γράφηκε αρχές Μαΐου 2017 με αφορμή τα εκατό χρόνια από την γέννηση της Τζέιν Τζέικομπς. Δεν δημοσιεύθηκε στην ώρα του γιατί μου ζητήθηκε κείμενο με θέμα μόνον την συγγραφέα. Όμως γράφοντας, μου προέκυπταν συνεχώς ερωτήματα για το μέλλον των Ελληνικών πόλεων και ιδιαίτερα των πόλεων μεσαίου μεγέθους οι οποίες, για διάφορους λόγους, είναι και οι πλέον ευάλωτες σε οικονομικούς κλυδωνισμούς.

Η Τζέικομπς

Η δημοσιογράφος Τζέικομπς δημοσίευσε το 1961 – τότε που γεννήθηκε ο υπογράφων – το βιβλίο The Death and Life of Great American Cities όπου καταπιάνεται με πολεοδομικά θέματα από τη σκοπιά του ευαισθητοποιημένου πολίτη. Με το βιβλίο της και τις παρεμβάσεις της, δεν συνεισέφερε πολλά στην πολεοδομία και γι αυτό υπέστη μια ίσως άδικη κριτική.

Η αλήθεια είναι ότι ποτέ δεν προσποιήθηκε την πολεοδόμο. Εγκαινίασε όμως έναν τρόπο γραφής για τα στριφνά θέματα της πολεοδομίας και της οργάνωσης των χρήσεων γης, που έκανε ενδιαφέροντα. Και αυτό πρέπει να θεωρηθεί επιτυχία γιατί η πολεοδομία αφορά πρώτα απ’ όλους τον πολίτη και πολύ αργότερα την τοπική αυτοδιοίκηση και τους τεχνοκράτες.

Πρέπει να κάνουμε μικρά δώρα στο Μέλλον Publicspace by Kostas Kourounis

“Η Ζωή και ο Θάνατος των Μεγάλων Αμερικανικών Πόλεων” (The Death and Life of Great American Cities) είναι ένα βιβλίο του 1961 από τη συγγραφέα Jane Jacobs. Το βιβλίο είναι μια κριτική της πολεοδομικής πολιτικής της δεκαετίας του ’50, την οποία η Jacobs θεωρεί υπεύθυνη για την παρακμή πολλών γειτονιών στις μεγάλες πόλεις των ΗΠΑ.

Η Τζέϊκομπς κατά τη γνώμη μου ήταν βαθιά συντηρητική αφού, χωρίς να συνεκτιμά τις τεράστιες αλλαγές που συνέβαιναν στην Αμερικάνικη οικονομία, υπερασπιζόταν με πείσμα το παλιό. Ονειρευόταν να φέρει πίσω το παλιό ωραίο παραδοσιακό χρώμα της Νέας Υόρκης με τα οικογενειακά μαγαζιά, τα παιδιά που έπαιζαν στους δρόμους και τους γέρους που ατένιζαν τη γειτονιά από τη βεράντα τους. Λες και οι τεράστιες οικονομικές μεταβολές δεν θα είχαν επιπτώσεις στις πόλεις και άρα στην καθημερινότητα των κατοίκων.

Όμως, από την άλλη πλευρά μετέφερε με εύληπτο τρόπο την ορολογία των πολεοδόμων και του σχεδιασμού και λάνσαρε δικούς της πολύ έξυπνους όρους, όπως τα «μάτια του δρόμου», δηλαδή τα μαγαζιά και τις επιχειρήσεις που καλύπτουν τις καθημερινές ανάγκες των κατοίκων. Και για αυτό το λόγο, πάντα θα τη θυμόμαστε με ένα χαμόγελο.

Η Ελλάδα

Η Τζέικομπς πέτυχε σαν συγγραφέας όχι γιατί ήταν εμπνευσμένη ακτιβίστρια με δυνατό φιλοσοφικό background (το αντίθετο νομίζω) αλλά διότι καταπιάστηκε με καθημερινά προβλήματα που έκαναν αιφνίδια και έντονα την εμφάνισή τους στις ταχέως αναπτυσσόμενες μεγαλουπόλεις των ΗΠΑ. Τότε που ελάχιστοι προσπάθησαν να αποφύγουν το μοιραίο, δηλαδή την τυχαία ανάπτυξη, την αφημένη στην μοίρα της.

Η σημερινή πραγματικότητα στην χώρα μας δεν διαφέρει και πολύ.

Οι Ελληνικές πόλεις μεγαλώνουν συνήθως τυχαία. Κάποιες μικρές ή μεγάλες βελτιώσεις συνήθως περνούν από δοκιμασίες και συγκρούσεις με τοπικά μικροσυμφέροντα, πολιτικούς καβγάδες και απογοητευτικές μικρότητες.

Τις πόλεις μας τις διαχειρίζονται δημοτικές παρατάξεις που συνήθως βρίσκονται σε εμπόλεμη κατάσταση. Δημιουργούν έτσι μια καχύποπτη τοπική κοινωνία που δεν εμπιστεύεται πλέον κανέναν που εν τέλει διαφωνεί με όλα: Και με τα θετικά και με τα αρνητικά. Έτσι υπάρχουν περιπτώσεις, ευτυχώς λίγες, που η ασυνεννοησία και η προσπάθεια να μην δυσαρεστήσουμε κανέναν φέρνει κωμικά αποτελέσματα: Αντί να λυθεί ένα πρόβλημα, γεννιόνται δίπλα του τρία ακόμα.

Αυτή είναι η δυσάρεστη πλευρά. Η ευχάριστη πλευρά είναι ότι τις περισσότερες φορές, επικρατεί η νηφαλιότητα και η επιείκεια, και τα προβλήματα, έστω και πρόχειρα, λύνονται.

Ποιος φταίει

Ποιος φταίει για την ασυνεννοησία, για την καχυποψία και τις δέκα διαφορετικές απόψεις με παρόντες εννιά;

Η απάντηση είναι δυσάρεστα απλή: Φταίνε όλοι και κυρίως εμείς που δεν παίρνουμε πάντα στα σοβαρά την ψήφο μας για την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

  1. Φταίει πριν απ’ όλους η τοπική αυτοδιοίκηση, η οποία παρά τον θεσμικό της ρόλο, είτε δεν γνωρίζει τα προβλήματα της πόλης, είτε δεν έχει καμία διάθεση να συγκρουστεί με τις μικρές ομάδες που της προσφέρουν υποστήριξη έναντι μικρών ανταλλαγμάτων. Αλλά τις πιο πολλές φορές φταίει και για έναν ακόμα λόγο: Διότι γνωρίζοντας μεν τα προβλήματα, δεν τα αποκαλύπτει ώστε να γίνει μια ειλικρινής συζήτηση με την τοπική κοινωνία, να ακουστούν όλες οι απόψεις για να υπάρξει αποδοχή της τελικής λύσης.
  2. Φταίει η οργάνωση και η ελλιπής στελέχωση των κεντρικών και των τοπικών τεχνικών υπηρεσιών οι οποίες μη διαθέτοντας προσωπικό με την απαραίτητη ειδίκευση, εμπιστεύονται τυφλά τις προτάσεις των τεχνοκρατών.
  3. Φταίνε όμως και οι τεχνοκράτες, οι οποίοι επιμένουν σε παλιές λύσεις για νέα προβλήματα, αρνούμενοι να δουν πέρα από τους αριθμούς τον άνθρωπο και την καθημερινότητά του. Φταίνε γιατί εκμεταλλευόμενοι την τοπική ασυνεννοησία, προωθούν τις εύκολες λύσεις που τους βολεύουν αντί για καλοδουλεμένα σενάρια που θα τεθούν υπόψη των κατοίκων και των εκπροσώπων τους (Δημοτικό Συμβούλιο) για δημόσια συζήτηση και πρόκριση εκείνης με την οποία συμφωνούν οι περισσότεροι.
  4. Τέλος φταίει η τοπική κοινωνία, γιατί δεν συζητάμε, δεν προβληματιζόμαστε, δεν έχουμε σχηματίσει όραμα για την γειτονιά μας. Με αποτέλεσμα, όταν έρθουν οι εκλογές δεν επιλέγουμε τους εκπροσώπους μας, δηλαδή τους δημοτικούς μας συμβούλους, με κριτήριο τις προθέσεις, τις γνώσεις και την όρεξή τους να βελτιώσουν την πόλη. Αντιθέτως, κινούμαστε με βάση άλλα άσχετα κριτήρια, όπως παρέες, οικογενειακούς δεσμούς, “να βοηθήσουμε το παιδί” κ.λπ.

Μικρά δώρα στο Μέλλον

Είναι βέβαιο ότι η κρίση χρέους και οι περιορισμοί στην χρηματοδότηση των ΟΤΑ θα υποχρεώσει σε απότομη ενηλικίωση το εκλογικό σώμα. Θα μας υποχρεώσει να ασχοληθούμε όλο και περισσότερο με τα κοινά της πόλης μας, όπως ακριβώς ασχολούμαστε με τον λογαριασμό κοινοχρήστων και τις δαπάνες της πολυκατοικίας μας.

Ο Δήμος δεν διαφέρει και πολύ από την συνιδιόκτητη πολυκατοικίας μας. Ο Δήμαρχος δεν διαφέρει και πολύ από τον διαχειριστή της. Και είμαστε όλοι συνιδιοκτήτες των κοινόχρηστων χώρων του Δήμου μας.

Με την φορολογία μας αποκτούνται – με την φορολογία μας βελτιώνονται και πολλαπλασιάζονται. Έχουμε την (άτυπη) υποχρέωση να παραδώσουμε στην επόμενη γενιά περισσότερους κοινόχρηστους χώρους και σε καλύτερη κατάσταση απ’ αυτή που τους παραλάβαμε.

Παραφράζοντας την Τζέικομπς αξίζει να θυμόμαστε ότι το γεγονός ότι ως ένα βαθμό είμαστε άνετοι, ασφαλείς και υγιείς στις πόλεις που ζούμε, το οφείλουμε στις λίγες γενιές του παρελθόντος που έβαλαν το λιθαράκι τους στη σωστή μεριά. Φυσικά δεν υπάρχει τρόπος να ξεπληρώσουμε το Παρελθόν αλλά τουλάχιστον μπορούμε να κάνουμε μικρά δώρα στο Μέλλον.

Αγία Παρασκευή, 20/5/2017
Κώστας Κουρούνης
πολιτικός μηχανικός πολεοδόμος

No Comments on Πρέπει να κάνουμε μικρά δώρα στο Μέλλον

Οι Κοινόχρηστοι χώροι, οι Δήμοι και το Κράτος

Αντίθετα με ότι πιστεύουν πολλοί, ο πρωταρχικός στόχος του πολεοδομικού σχεδιασμού δεν είναι η δημιουργία οικοπέδων αλλά η εξασφάλιση κοινοχρήστων χώρων.

Ο Ρόλος των Κοινόχρηστων Χώρων είναι να παρεμβάλουν τμήματα φυσικού περιβάλλοντος ανάμεσα στον αστικό ιστό με τέτοιο τρόπο που να αναδεικνύεται η φυσιογνωμία της πόλης και να καλύπτονται οι ανάγκες λειτουργικότητας, αισθητικής και της δημόσιας υγείας όπως τίθενται από τους νόμους και το Σύνταγμα.

Αντίθετα με ότι πιστεύουν πολλοί, ο πρωταρχικός στόχος του πολεοδομικού σχεδιασμού δεν είναι η δημιουργία οικοπέδων αλλά η εξασφάλιση κοινοχρήστων χώρων. Γιαυτό λέμε ότι πετυχημένο πολεοδομικό σχέδιο θεωρείται αυτό που προβλέπει επαρκείς, σωστά μοιρασμένους κοινόχρηστους χώρους και που εισηγείται εφαρμόσιμους και φθηνούς τρόπους για να εξασφαλισθούν.

Η νομοθεσία για τους κοινόχρηστους χώρους είναι εξαιρετικά προστατευτική αφού η ρυμοτομική απαλλοτρίωση για την εφαρμογή του σχεδίου πόλης γίνεται με προεδρικό διάταγμα κυρίως λόγω των κοινόχρηστων χώρων.

Οι Κοινόχρηστοι χώροι, οι Δήμοι και το Κράτος - Publicspace by Kostas Kourounis

Το ίδιο ισχύει και για την εισφορά σε γη, το κομμάτι δηλαδή από το οικόπεδο που εισφέρουν οι ιδιοκτήτες με στόχο την κάλυψη των αναγκών της περιοχής του σχεδίου σε κοινόχρηστους χώρους. Ο νόμος δηλαδή αφαιρεί με την εισφορά σε γη, τμήμα της ιδιοκτησίας για την δημιουργία κοινόχρηστου χώρου. Εδώ να υπογραμμίσουμε ότι η εισφορά σε χρήμα γίνεται για την κάλυψη των βασικών αναγκών σε κοινόχρηστους και όχι σε κοινωφελείς χώρους. Το αν αυτό συμβαίνει στην πράξη, είναι θέμα ενημέρωσης και εγρήγορσης της τοπικής κοινωνίας και των ανακλαστικών των Αρχών.

Δημόσια Αγαθά Εκτός Συναλλαγής

Oι κοινόχρηστοι χώροι είναι δημόσια αγαθά εκτός συναλλαγής. Αυτός είναι ο λόγος που δεν επιτρέπεται η δημιουργία τους με ιδιωτική βούληση. Ειδικά δε για τις εντός σχεδίου περιοχές, όλες οι μεταβιβάσεις ακινήτων μέσω των οποίων δημιουργούνται νέοι κοινόχρηστοι χώροι (συνήθως οδοί – πλατείες) είναι άκυρες.

Επειδή όμως οι πολεοδομικές ρυθμίσεις έχουν μεγάλο οικονομικό αντίκτυπο, οι κοινόχρηστοι χώροι αποτελούν συχνά πεδίο αντιπαράθεσης ιδιωτικών και δημόσιων συμφερόντων με αποτέλεσμα την σταδιακή μείωσή τους. Από τη μια οι ιδιοκτήτες στις περισσότερες περιπτώσεις δεν δέχονται απώλεια της ιδιοκτησίας τους. Από την άλλη, οι φορείς του δημοσίου, αδυνατώντας να καλύψουν την δαπάνη απαλλοτρίωσης συχνά καταλήγουν σε πρακτικές που περιορίζουν τις νόμιμες απαιτήσεις και φαλκιδεύουν τους κοινόχρηστους χώρους χρησιμοποιώντας τους για άλλους σκοπούς.

Η μείωση των κοινόχρηστων χώρων είναι αποτέλεσμα αυτών των αντίρροπων συμφερόντων παρά το ότι «καμία απολύτως κρατική σκοπιμότης δεν είναι υπερτέρα της ανάγκης προστασίας του περιβάλλοντος και μπορεί να επιδιωχθεί μόνον εφόσον συμβιβάζεται με την ανάγκη αυτή» (πρβλ. Δεκλερής Μιχ., τ. Προέδρος του Ε’ Τμήματος του ΣτΕ, Ο δωδεκάδελτος του περιβάλλοντος, Νόμος Φύση 1995).

Ακίνητα Πολεοδομικά Δεσμευμένα επί Δεκαετίες

Έτσι, είναι πολύ συχνό το φαινόμενο των ακινήτων που παραμένουν σε εκκρεμότητα, δεσμευμένα επί δεκαετίες επειδή ο οικείος Δήμος δεν έχει χρήματα για να αποζημιώσει τους ιδιοκτήτες και να προχωρήσει στην υλοποίηση του εγκεκριμένου σχεδίου.

Και έτσι φτάνουμε στο εξής παράδοξο: Με άγνωστα κριτήρια, χωρίς προγραμματισμό το κράτος πρώτα εντάσσει στο σχέδιο περιοχές και μετά αναθέτει στους δήμους την δύσκολη φάση της ολοκλήρωσης του σχεδιασμού – και άρα και την εξεύρεση χρημάτων για την απόκτηση των κοινόχρηστων χώρων, την διαμόρφωσή τους, τον εξοπλισμό τους και τη διάθεσή τους στους δημότες.

Pyblicspace by Kostas Kourounis

Σύμφωνα με το άρθρο 24 του Συντάγματος, το κράτος έχει την υποχρέωση προστασίας του οικιστικού περιβάλλοντος και είναι αποκλειστικά αρμόδιο για τον πολεοδομικό σχεδιασμό. Όμως η αποκλειστική αυτή αρμοδιότητα δεν μπορεί να εξαντλείται με την ένταξη στο σχέδιο πόλης. Πρέπει να επεκτείνεται και στην εφαρμογή του και να ολοκληρώνεται, και όχι να αφήνεται στους Δήμους η υποχρέωση να αποζημιώσει τους ιδιοκτήτες των ρυμοτομούμενων ακινήτων ενώ από την αρχή, δεν ήταν οι Δήμοι αυτοί που είχαν την αποφασιστική αρμοδιότητα για την κίνηση της όλης διαδικασίας.

Τι πρέπει να γίνει

Αυτή η παράδοξα τεθλασμένη γραμμή που ακολουθείται για την ολοκλήρωση του πολεοδομικού σχεδιασμού, προκαλεί αδυναμία αποζημίωσης των ιδιοκτητών με συνέπεια την απώλεια κοινόχρηστων χώρων και άρα χειροτέρευση των όρων διαβίωσης των πολιτών, παραβιάζοντας  έτσι το άρθρο 24 του Συντάγματος περί ορθολογικής ανάπτυξη των πόλεων και εξασφάλισης των καλύτερων δυνατόν όρων διαβίωσης του πληθυσμού.

Συνεπώς – και αυτή δεν είναι άποψη μόνο δική μου – το κράτος οφείλει και μετά την ένταξη μιας περιοχής στο σχέδιο πόλης να συνεισφέρει οικονομικά ή να αναλάβει την αποπεράτωση του σχεδίου. Πιστώσεις μπορούν να βρεθούν από τις τακτοποιήσεις αυθαιρέτων (λ.χ. Πράσινο Ταμείο), από πρόστιμα ή άλλους πόρους για τους οποίους γίνεται πολύς λόγος τελευταία.

Και βεβαίως το Κράτος, οφείλει να φροντίσει για τις αποζημιώσεις των ακινήτων σε εκκρεμότητα, τα οποία με δική του πρωτοβουλία έχουν δεσμευτεί πολεοδομικά επί δεκαετίες. Εάν δεν μπορεί ή δεν επιθυμεί να το πράξει, τουλάχιστον ας αποδίδει ικανούς πόρους στην τοπική αυτοδιοίκηση προκειμένου να αντεπεξέρχεται σε τέτοιες βαρύτατες υποχρεώσεις.

Αγία Παρασκευή, 20/11/2016
Κώστας Κουρούνης
πολιτικός μηχανικός πολεοδόμος

No Comments on Οι Κοινόχρηστοι χώροι, οι Δήμοι και το Κράτος

Συμπληρώστε παρακάτω πεδίο και πατήστε Enter για αναζήτηση